Logopeda radzi: rozwój mowy u dziecka

Dodano: 30 czerwca 2010r.

Tagi: , , ,

Rozwój mowy nie zaczyna się od wypowiedzenia pierwszego słowa, ale już wcześniej, w łonie matki. Wtedy to mały człowiek przygotowuje swoje narządy mowy do wydania krzyku (zaraz po narodzinach), co przez badaczy uważane jest za zaczątek mowy ludzkiej. Podkreślić należy również fakt, że aparat mowy przeznaczony do produkowania i wydawania dźwięków, jest wykorzystywany przede wszystkim do ssania, żucia i połykania. W ten sposób małe dzieci ćwiczą i stymulują rozwój mowy.

Zaznaczyliśmy już, że rozwój mowy dziecka trwa kilka lat. Proces ten został umownie podzielony na kilka etapów:

  • okres melodii (0–1 rok życia)
  • okres wyrazu (1-2 r. ż)
  • okres zdania (2-3 r. ż)
  • okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 r. ż)

Spróbuję przybliżyć ten pierwszy etap rozwoju mowy dziecka, do ukończenia pierwszego roku życia. Myślę, że większość rodziców ma niewielką wiedzę na ten temat. A poza tym, jako mama pięciomiesięcznego malucha wiem, jak ważny jest prawidłowy rozwój mojego dziecka.

Pierwszymi formami komunikacji noworodka z otoczeniem jest krzyk i płacz. Przy ich pomocy maleństwo informuje mamę o swoim stanie, tzn. że jest głodne, ma mokro, jest mu zimno lub że coś go boli. Już między drugim a piątym tygodniem życia, matka potrafi zorientować się po rodzaju płaczu, czego jej dziecko potrzebuje. Natomiast maluch szybko zaczyna kojarzyć, że płaczem powoduje pojawienie się mamy, która zaspokoi jego potrzeby.

Z punktu widzenia logopedycznego, krzyk i płacz są doskonałymi ćwiczeniami oddechowymi.

W tym miejscu chciałabym zwrócić uwagę na czynność oddychania, która jest niezwykle istotna  dla poprawnego mówienia oraz prawidłowego rozwoju narządów artykulacyjnych. Podczas spoczynku wdech i wydech powinny być wykonywane nosem. Natomiast przy mówieniu – głównie ustami i tylko częściowo nosem. Stale otwarte usta powodują nienaturalny układ żuchwy i języka, co w konsekwencji może doprowadzić do wad zgryzu i nieprawidłowości w wymawianiu dźwięków. Dlatego musimy zwracać uwagę, czy nosek naszego maleństwa jest drożny i kontrolować sposób oddychania podczas snu. Kiedy maluch śpi z otwartą buzią, możemy delikatnie zewrzeć jego szczęki i zamknąć wargi.

Inny ważny aspekt w rozwoju mowy dziecka, to ssanie piersi matki, podczas którego dziecko ćwiczy ruchy języka, warg i szczęk, czyli narządy artykulacyjne. Trening tych narządów odbywa się również podczas żucia. Dlatego ważne jest, aby około 5-6 miesiąca życia zacząć podawać dziecku pokarm o gęstej konsystencji łyżeczką, a nie wyręczać się butelką. Przedłużanie – powyżej 1 roku życia – karmienia butelką i ssanie smoczka powoduje często opóźnienia w rozwoju narządów mowy.

Około 2-3 miesiąca życia dziecko zaczyna wydawać dźwięki zbliżone do samogłosek i spółgłosek. Ten etap został nazwany głużeniem lub gruchaniem. To także forma (nieświadoma) treningu narządów artykulacyjnych. Głużą wszystkie dzieci nawet te, które mają uszkodzony narząd słuchu. Żyjemy w takich czasach, że w szpitalach w pierwszych dniach życia noworodki są poddawane badaniu słuchu. Mimo tego, powinniśmy być czujni i uważnie obserwować nasze dziecko. Około 6 miesiąca życia powinno ono zacząć gaworzyć, czyli świadomie bawić się dźwiękami przez siebie wydawanymi. Wokalizacje te mają charakter rytmicznie powtarzanych ciągów sylabowych jak np. mem-mem-mem, da-da-da, ma-ma-ma. Okres gaworzenia to również czas, kiedy dziecko potrafi szukać źródła dźwięku, koncentrować uwagę na osobie mówiącej do niego, reagować na zmianę tonu  głosu, zwracać uwagę na zabawki, które wydają dźwięki. Czynność mówienia jest nierozerwalnie związana ze słyszeniem.

Brak reakcji na dźwięki z otoczenia powinien zaniepokoić rodziców i wtedy należy zwrócić na to uwagę lekarza pediatry, który ewentualnie skieruje dziecko na badanie słuchu.

Między 8 a 12 miesiącem życia dziecko odwraca się i patrzy w kierunku źródła dźwięku, intensywnie gaworzy, używa dźwięków, by zwrócić na siebie uwagę. Na pytania: „Gdzie mama? Gdzie tata? Gdzie lampa?”, powinno reagować wskazując palcem. Wykonuje też proste polecenia, uczestniczy w zabawach typu „Idzie rak…; Sroczka kaszkę ważyła…”, wykorzystuje dźwięki i mimikę, aby spytać lub poprosić o coś. Pod koniec tego okresu mogą pojawić się pierwsze słowa typu „mama, tata, baba”.

Jak już wspomniałam na początku, mowa jest umiejętnością która kształtuje się poprzez kontakt z najbliższym otoczeniem. Rodzina, a przede wszystkim matka, jest dla dziecka źródłem różnego rodzaju bodźców stymulujących jego ogólny rozwój, jak również rozwój mowy.

Co możemy zrobić jako rodzice, aby pomóc swojemu dziecku w tym trudnym procesie kształtowania się mowy ?

Przede wszystkim należy jak najczęściej do niego mówić. Fachowcy  nazywają to „kąpielą słowną”. Jest to nic innego jak mówienie, nucenie, śpiewanie. Każda czynność dnia codziennego taka jak mycie, ubieranie, karmienie, zabawa, powinna być okazją do „rozmowy” z dzieckiem. Zachęcajmy maluchy do wydawania różnych dźwięków, bo są to dla nich świetne ćwiczenia aparatu artykulacyjnego. Nie zapominajmy jednak o tym, aby mówić do dzieci powoli, wyraźnie i co najważniejsze  poprawnie.

Najczęstszym błędem dorosłych jest zwracanie się do dziecka w formie pieszczotliwej lub naśladowanie jego wytworów językowych.

A przecież te nasze wypowiedzi mają być dla dziecka wzorem, dlatego powinny być pełne i poprawne pod względem gramatycznym i artykulacyjnym.

Pamiętajmy jednak, że rozwój mowy nie przebiega u wszystkich dzieci jednakowo. U jednych może on przebiegać szybciej, u innych wolniej. Stopień rozwoju mowy zależy od różnych czynników np. od wpływu środowiska rodzinnego, czy od psychofizycznego rozwoju dziecka.

Jeśli  jednak pod koniec pierwszego roku życia, nasze dziecko nie wymawia żadnych wyrazów, kontaktuje się z nami tylko przy użyciu gestów, bądź nie rozumie prostych poleceń, powinien to być dla nas sygnał do skonsultowania się z logopedą. Lepiej aby przyjrzał się jego rozwojowi specjalista, niż mielibyśmy przegapić symptomy świadczące o nieprawidłowościach.

Autor: Logopeda Katarzyna Kozimor, redakcja Agnieszka Bąkowska

Autor:

Poinformujemy Cię o kolejnych treściach.

Poinformuj nas o ciekawym artykule! | +
JR

Patronaty

jr_festyn_rodzin_zaprzyjaznionych

Imię i nazwisko (wymagane)

Adres email (wymagane)

Temat

Treść wiadomości

Zamknij